در این درود (ابراهیمی) لفظ «آل» چهار بار ذکر شده است و ما ترجمه ی آن را با «خاندان» کردیم در زبان عربی مخصوصا در کاربردهای قرآن و حدیث «آل» شخص به کسانی گفته می شود که ارتباط خاصی با آن شخص داشته باشند خواه این ارتباط‌، ارتباط نسبی و ارتباط خویشاوندی باشد مانند همسر و فرزندان، یا ارتباط ارادت و محبت و اطاعت باشد مانند یاران،دوستداران و پیروان خاص او. لذا به لحاظ اصل لغت در اینجا از «آل» هر دو معنا گرفته می شوند (امام راغب در مفردات القرآن معنای «آل» را بیان کرده می نویسد و یستعمل فی من یختص بالانسان قریبة او بموالاة قال عزوجل و آل ابراهیم و آل عمران و قال -أَدخلوا آل فرعون اشد العذاب-) (مفردات امام راغب اصفهانی صفحه 20) 

ترجمه: یعنی امام راغب فرموده است: که کلمه ی آل برای خویشاوندان شخص و دوستداران و پیروان هر دو بکار می رود چنانکه خداوند می فرماید: و آل ابراهیم و آل عمران- که منظور پیروان ابراهیم و عمران هستند و در جای دیگر می فرماید آل فرعون را در سخت ترین عذاب وارد کنید (معلوم است که تنها خاندان فرعون منظور نیست). 

ولی در حدیث بعدی (ابوحمید ساعدی) الفاظی که برای درود شریف ذکر شده اند از آنها معلوم می شود که در اینجا مراد از «آل» خاندان است یعنی ازواج مطهرات و نسل و فرزندان آنحضرت صلی الله علیه و آله و سلم. و همانطوری که آنان از شرف نسبت قرابت و خویشاوندی با رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و شرکت در زندگی برخوردارند این هم یک نوع امتیاز و شرف برای آنان است که همراه با رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم بر آنان نیز درود و سلام فرستاده شود و بر این لازم نمی آید که ازواج مطهرات و نسل، که مصداق لفظ «آل» هستند از تمام امت افضل باشند مدار افضلیت بر ایمان و تقوا است. (ان اکرمکم عندالله اتقاکم)-(معارف الحدیث)

حقیقت و نوعیت تشبیه در درود (ابراهیمی) 

دردرود (ابراهیمی) که درود بر صلوة و برکت بر پیغمبر ما تشبیه داده شده به آن صلوة و برکتی که بر حضرت ابراهیم  (ع) و آلش نازل شده است. بر این تشبیه،یک اشکال علمی مشهوری وارد است و آن اینکه در تشبیه،رتبه و مقام مشبّه (حضرت رسول اکرم و آلش) در مقابل مشبّه به (حضرت ابراهیم خلیل و آلش) پایین تر خواهد بود و مشبّه به، اعلی و افضل می شود. مثلاً: آب سرد را به برف و یخ تشبیه می دهند (در سرد بودن) پس آب هر چه قدر سرد باشد،ولی در سردی از برف و یخ کم تر خواهد بود. شارحین حدیث، جواب های متعددی داده اند که در فتح الباری و غیره مذکورند (علامه موسی روحانی بازی،در این مورد یک کتاب مستقل نوشته است). به نظر بنده بهترین و تسلّی بخش ترین جواب اینست که تشبیه گاهی فقط برای تعیین نوعیت،ذکر می شود مثلاً: شخصی یک تکه پارچه کهنه از نوع خاصی به مغازه پارچه فروشی می برد و میگوید: من چنین پارچه ای می خواهم در حالی که آن تکه ای که به عنوان نمونه نشان داده شده و مشبّه به است یک پارچه کهنه و بی ارزش است و پارچه ای از همین نوع را که از مغازه دار میخواهد،پارچه نو و با ارزشی است و از این لحاظ از پارچه نمونه بهتر است پس تشبیه درود شریف از این قبیل است و مطلب اینست که با نوعیت خاصی از صلوات و برکات که بر سیّدنا ابراهیم و آل ابراهیم مورد عنایت و نوازش قرار گرفته اند،از همان نوع صلوات و برکات بر سیّدنا محمّد و آل محمّد نازل بفرمایید. 

حضرت ابراهیم بر تمام پیامبران بلکه بر تمام مخلوقات این امتیاز را دارد که خداوند متعال وی را خلیل خود قرار داده «واتّخذ الله ابراهیم خلیلا» و او را با شرف عظیم امامت کبریٰ مشرّف و سزاوار ساخته « انی جاعلک للناس اماما» و بانی کعبه قرار داده است.(بر گرفته  از معارف الحدیث با تخلیص و تغییر یسیر).

آغاز و پایان درود شریف (بیان ویژگی و فضیلت درود ابراهیمی با کلمه اوّل آن ودو کلمه اخیر آن)

درود شریف با «اللهم» آغاز شده و با دو نام مبارک و پاک الله تعالی،«حمید» و «مجید» به پایان رسیده است. از بعضی از ائمه بزرگوارِ سلف نقل گردیده که «اللهم» جانشین تمام اسماء حسنیٰ (حداقل نود و نه نام) الله تعالی است. و با آن دعا کردن مانند اینست که با تمام اسماء حسنیٰ دعا شود. شیخ ابن القیّم در «جلاء الإفهام» بحث نفیس و فاضلانه ای در این باره مطرح کرده اند که برای علماء قابل مطالعه و بررسی است ایشان مرقوم داشته اند: این مفهوم از میم مشدّد اللّٰهم پیدا میشود و آن را با فلسفه لغت ثابت کرده است سپس در تأیید این ادعا اقوال چند ائمه از سلف را نقل نموده است (پس از تقریباً بحث ده صفحه ای اظهار می دارد: و هذا القول الذی إخترناه قد جاء عن غیر واحد من السلف قال الحسن البصری: اللّٰهم،مجمع الدعاء و قال ابو رجاء العطاردی: أن المیم فی قوله «اللّٰهم» فیها تسعة و تسعون إِسماً من أَسماء الله تعالی و قال نظر بن شمیل: من قال اللّٰهم،فقد دعا الله بجمیع اسمائه.... )- (جلاء الإفهام،صفحه 94) 

حمید و مجید دو نام مبارک الله تعالی و آیینه تمام صفات جلال و جمال او هستند. حمید آنست که ذات آن دارای تمام محاسن و کمالات باشد که در اثر آن شایسته حمد و ستایش تمام قرار گیرد. و مجید آنست که جلال و عظمت و کبریائی در ذات او به درجه کمال حاصل باشد بنابر این، مفهوم حمید و مجید اینست که ای الله،تو جامع تمام صفات جمال و کمال و شأنِ جلال هستی. لذا درخواستِ فرستادن صلوة و برکت بر محمّد و آل محمّد را از تو خواهانیم. (معارف الحدیث،جلد 5) 

سؤال: در نماز چه درودی خوانده شود؟

جواب:درود ابراهیمی خوانده شود که فضیلت و ثواب زیادی دارد (البته درصورت عجله یک درود مختصر مثلا اللهم صل علی محمد و علی اله و بارک و سلم بخواند و خود را محروم نگرداند)

سؤال: وقت خواندن درود زیاد لازم است درود ابراهیمی خوانده شود یا یک درود مختصری خوانده شود؟

جواب:ضروری و لازمی نیست اگرچه کم خوانده شود ثواب زیاد دارد اما مثلا کسی صد بار الی سیصد تا پانصد بار یا بیشتر میخواند مناسب است همان درود صحابه (رض) یعنی صل الله علیه و سلم را بخواند البته بهتر است لفظ  و آله را بعد از لفظ علیه اضافه نماید که همه پیروان به حق آن حضرت (ص) اراده و لحاظ شوند تا به تعدا آنها به او ثواب برسد (ان شاءالله تعالی)