نخست برای خود دعا کردن 

یکی از آداب دعا اینست که وقتی قصد دعا برای دیگران باشد،نخست از بارگاه الهی برای خود بخواهد،آنگاه برای دیگران،اگر فقط برای دیگران باشد سفارش پیدا می کند و حیثیت سائل محتاج و نیازمند از بین می رود و این امر شایسته خواستن و سؤال کردن از بارگاه الهی نیست.  برای همین عادت و روش مبارک رسول اکرم صلی الله علیه و سلّم چنین بود که هرگاه می خواستند برای دیگری دعا کنند،نخست برای خود دعا می کردند. تقاضای عبدیت کامله همین بود

1040ـ عن أبّی ابن کعب قال کان رسول الله اذا ذکر أحداً فدعا له،بدأ بنفسه. (رواه التّرمذی)

ترجمه:

از ابی ابن کعب روایت است که هر گاه رسول اکرم صلی الله علیه و سلّم تذکره کسی را می کردند و قصد دعا برای او داشتند،نخست برای خود برای خود دعا می کردند،سپس برای آن شخص.

بالا بردن دست ها هنگام دعا

1041ـ عن إبن عباس قال: سلوا الله ببطون أَکفکم و لا تسأَلوه بظهورها فإذا فرغتم فامسحوا بها وجوهکم.   (رواه أبو داوود)  

ترجمه: 

از ابن عباس روایت است که رسول اکرم صلی الله علیه و سلّم فرمودند: هنگام دعا به بارگاه خداوند دست ها را به گونه ای بالا برید که کف آن ها به جانب بالا باشد و با پشت دست ها از خدا نخواهید،و چون دعا پایان یافت دست ها را بر روی تان بمالید.

شرح:

از بعضی احادیث معلوم می شود که وقتی رسول اکرم صلی الله علیه و سلّم به منظور دفع بلا و یا جلوگیری از آن به پیشگاه خداوند دعا می کردند،پشت دست ها را به سوی آسمان بالا می بردند و هرگاه خیر و خوبی دنیا را و یا آخرت را سؤال می کردند،دست ها را بالا می بردند به گونه ای که کف آن ها به سوی آسمان بود زیرا که این طرز خواستن طرز سائلان و گدایان است بنابراین،مقصود حدیث عبد الله ابن عباس چنین است که هر گاه آدمی حاجتی از الله بخواهد،دست ها را مانند فقراء و مساکین بالا برده و به پیشگاه او گستراند و در آخر،دست ها را با این نیت بر روی خود بمالد که این دست ها خالی برنگشته اند حتماً مقداری از رحمت و کرم ربّ کریم در آن ها قرار گرفته است.

1042ـ من سائب بن یزید عن أبیه أنّ النّبیّ صلی الله علیه و سلّم کان اذا دعا فرفع یدیه مسح وجهه بیدیه. (رواه أبو داوود والبیهقی)

ترجمه:

سائب بن یزید تابعی از والد خود یزید بن ثمامه روایت می کند که روش رسول اکرم صلی الله علیه و سلّم چنین بود که وقتی برای دعا دست ها را بالا می بردند،در آخر دست ها را بر چهره مبارک خود می کشیدند.

شرح:

در وقت دعا دست ها را بالا بردن و در آخر آن ها را بر چهره کشیدن از رسول اکرم صلی الله علیه و سلّم نزدیک به تواتر ثابت است. کسانی که این را انکار کرده اند،از یک روایت انس دچار اشتباه و سوء برداشت شده اند. امام نووی رحمه الله در شرح مهذب تقریباً سی حیث در این باره گرد آوری کرده و به طور مفصل در حقیقت سوء برداشت و اشتباه آنها را واضح و مشخص نموده است.

حمد و صلوة پیش از دعا

1043ـ عن فضالة بن عبیدٍ قال سمع رسول الله صلی الله علیه و سلّم رجلاً یدعو فی صلاته لم یحمدِ الله َ و لم یُصَلِّ علی النَّبیِّ صلی الله علیه و سلم فقال رسول الله صلی الله علیه و سلّم عجَّل ثمَّ دعاه فقال له أَو لغیره: اذا صلّی أحدکم فلیبد بتحمید ربّه و الثَّناء علیه ثمّ یصلّی علی النَّبی صلی الله علیه و سلّم ثمّ یدعوبعد بما شاء.   (رواه الترمذی و أبو داوود ونسائی) 

ترجمه: 

از فضاله بن عبَید روایت است که رسول اکرم صلّی الله علیه و سلّم از شخصی شنیدند که در نماز دعا می کرد و در آن نه حمد و ثنای الله را بیان کرد ونه بر رسول اکرم صلی الله علیه و سلّم درود فرستاد،آن حضرت فرمودند: این شخص در دعا شتاب کرد آن گاه او را خوانده و به او یا در حضور او به دیگری خطاب کرد و گفت: چون یکی از شما نماز گزارد (قبل از دعا) نخست حمد و ثنای الله را بجای آورد،سپس بر رسول او درود فرستد،آن گاه هر چه می خواهد دعا کند.

گفتن آمین در آخر دعا

1044ـ عن أبی زهیر النُّمیری قال: خرجنا مع رسول الله صلی الله صلی الله علیه و سلّم لیلةً فأتینا علی رجلٍ قد أَلحّ فی المسئلةِ فوقف صلی الله علیه و سلّم یستمع منه فقال صلی الله علیه و سلَّم أوجب إن ختم فقال رجلٌ من القوم بأیّ شیء یختم یا رسول الله؟ قال: بآمین،فإنّه إن ختم بآمین فقد أوجب.   (رواه أبو داوود)

ترجمه: 

از ابو زهیر نمیری روایت است که یک شب همراه رسول الله صلی الله علیه و سلّم بیرون آمدیم. گذر ما بر یک بنده الله شد که با زاری و اصرار تمام به پیشگاه خداوند دعا می کرد و از او حاجت می خواست. رسول اکرم صلی الله علیه و سلّم توقف فرمودند دعا،زاری و اصرار او را گوش می کردند. سپس آن حضرت صلی الله علیه و سلّم به ما گفتند: اگر خاتمه دعا را درست کند و بر آن مهر زند،آنچه خواسته است به او حتماً داده خواهد شد. یکی از ما سؤال کرد: یا رسول الله! روش خاتمه درست و مهر زدن بر آن چگونه است؟ ایشان فرمودند: در آخر آمین گفته دعا را پایان بَرد (اگر چنین کرد مقصد خود را از الله تعالی حاصل کرده است).

شرح:

ختم به معنای پایان بردن است و هم به معنای مهر زدن بلکه این هر دو در اصل تعبیر یک حقیقت اند لذا در ترجمه هر دو معنا ذکر شدند. درس اصلی حدیث اینست که در پایان هر دعا آمین گفته شود که مقصود از آن چنین است: ای الله! این دعایم را بپذیر! و هر دعا با این ختم شود،حکمت این در صفحات گذشته ذکر شده است.

درخواست دعا از افراد پایین تر از خود

1045ـ عن عمر بن الخطاب قال استأذنت النّبیّ صلی الله علیه و سلّم فی العمرة فأَذن و قال: اشرکنا یا أُخیَّ فی دعائك و لا تنسنا فقال کلمةً ما یسرُّنی أنّ لی بها الدنیا.            (رواه أبو داوود والتّرمذی)

ترجمه:

از عمر بن الخطاب روایت است که: یک بار از رسول اکرم صلی الله علیه و سلّم برای سفر به مکّه مکرمه به قصد انجام عمره طلب اجازه کردم،آن حضرت اجازه دادند و فرمودند: ای برادر! ما را در دعاهای خود یاد کن و ما را فراموش نکن! حضرت عمر رضی الله عنه میگوید: آن حضرت که در خطاب خود کلمه برادر را به کار برد اگر در عوض آن کلمه تمام دنیا به من داده شود،من خوشنود نخواهم شد!.

شرح:

از این حدیث معلوم شد دعا چنان چیزی است که افراد بزرگ تر از کوچک تر از خود و کسانی که مرتبه و مقام شان پایین تر است نیز درخواست دعا کنند،مخصوصاً وقتی قصد انجام چنان عمل مقبول و یا سفر به مکان های مقدّس که امید پذیرش دعا به طور خاص وجو دارد را داشته باشد.

در این حدیث،رسول اکرم صلی الله علیه و سلّم حضرت عمر رضی الله عنه را با کلمه «أُخیّ» خطاب فرمودند که تصغیر «أَخی» است و ترجمه آن «برادرک» است حضرت عمر رضی الله عنه از این کلمه بسیار خوشحال شد و آن خوشی و سرور را نیز اظهار فرمود. خوشی ایشان برحق بود و این حدیث سند بزرگی در بیان مقام و منزلت والای حضرت عمر نزد خداوند متعال به حساب می آید.

دعاهای خاصی که قبول می شوند

1046ـ عن أبی الدرداء قال قال رسول الله صلی الله علیه و سلم: دعوة المرء المسلِم لأَخیه بظهر الغیب مستجابة عند رأسه ملَک موکلٌ کلما دعا لأخیه بخیر قال الملَک المُؤَکَّل به آمین و لک بمثلٍ. (رواه مسلم)

ترجمه:

از ابو الدرداء روایت است که رسول اکرم صلی الله علیه و سلّم فرمودند: دعای مسلمان برای برادر مسلمان در غیاب او قبول می شود. نزد او فرشته ای موظَف است که هر گاه برای برادر خود در غیاب وی دعای خیری کند،آن فرشته می گوید: خداوند این دعای تو را قبول کند و به تو نیز همان خیر را عطا کند.

شرح:

ظاهراً علّت خاص قبولیت و برکت دعا در غیاب اینست که در چنین دعایی اخلاص و للّٰهیت بیشتر وجود دارد. والله أعلم

1047ـ عن أبی هریرة قال قال رسول الله صلی الله علیه و سلّم ثلٰث دعوات مستجاباتٌ لا شکَّ فیهنَّ: دعوة الوالد و دعوة المسافر و دعوةالمظلوم.   (رواه التِّرمذی و أَبو داوود و إِبن ماجه)

ترجمه:

از ابو هریره روایت است که رسول اکرم صلی الله علیه و سلّم فرمودند: سه دعا به طور خاص قبول می شوند که در قبولیت آن ها شکی نیست. 1-دعای پدر و مادر در حقّ فرزند 2ـدعای مسافر 3ـدعای مظلوم.

شرح: 

رمز و راز خاص استجابت این دعاها نیز همین است که با اخلاص و از ته دل می شوند. اخلاص و دل سوزی پدر و مادر برای فرزند ظاهر است. نیز مسافر بی چاره،و مظلوم،دلشکسته و وامانده هستند و دل شکستگی نیروی خاصی در کشش و جذب رحمت الله تعالی دارد.

ادامه در پست بعد...