بزرگترین امتیاز و کمال از جمله کمالات و امتیازاتی که خداوند متعال رسول اکرم صلی الله علیه و سلّم را عنایت کرده است،مقام «عبدیت کامله» است.

عبدیت چیست؟ «اظهار نهایت عجز و نیاز بندگی و سر افکندگی به بارگاه خداوند متعال و این باور و یقین را داشتن که همه چیز در قبضه و اختیار او است. و گدا و فقیر دربارگاه او قرار گرفتن.» عنوان مجموعه این ها «مقام عبدیت» است که از تمام مقام ها بالا تر و افضل است. و بدون تردید سیّدنا حضرت محمّد صلی الله علیه و سلّم به لحاظ این صفات،از تمام مخلوق خداوند کامل تر و برتر اند و به همین جهت افضل مخلوقات و اشرف کائنات هستند. مسلّم است که هر چیز به لحاظ نتیجه و مقصد خود کامل و یا ناقص تلقّی می شود. مثلاً اسب برای هدفی که خلق شده یعنی سواری و تیز رفتاری،نجابت و یا نقص و سستی آن از همین لحاظ تشخیص داده می شود. همچنین گاو یا گاومیش به عنوان شیر دهی خریداری شوند،قدر و بهای آن ها به لحاظ مقدار شیر دهی آن ها تعیین و شناخته می شود وقس علی هذا.

خداوند هدف از آفرینش انسان را عبدیت و عبادت بیان نموده است: (و ما خلقت الجنَّ و الانس الّا لیعبدون) لذا از تمام آدمیان افضل و اشرف کسی خواهد بود که در این هدف از همه کامل تر و برتر باشد. پس سّیدنا حضرت محمّد صلی الله علیه و سلّم چون که در کمال عبدیت از همه برتر اند،لذا افضل مخلوقات و اشرف کائنات هستند.

به همین جهت در قرآن مجید جایی که والاترین خصائص و کمالات و انعامات الله تعالی بر آن حضرت بیان شده است،در آن جا با معزّز ترین لقب یعنی «عبد» از ایشان یاد شده است. در بیان واقعه معراج در سوره اسراء بیان شده: (سبحان الله الذی اسری بعبده) باز آخرین منازل معراج در سوره النّجم بیان شده: (فأوحی الی عبده ما أوحی ) و از نازل کردن بزرگ ترین نعمت قرآن مجید،در سوره فرقان بحث شده: (تبارك الّذی نزَّل الفرقان علی عبده) و در سوره کهف بیان شده: (أَلحمد لله الَّذی أَنزل علی عبده الکتاب). خلاصه کلام اینکه از مقامات بندگان،بلند ترین مقام،مقام عبدیت است. ورسول گرامی اسلام صلی الله علیه و سلّم در این مقام امام یعنی در این وصف از همه برتر اند.

وچون که دعا نماد و مظهر عبدیت است،به هنگام دعا به پیشگاه الله تعالی (به شرطی که دعای حقیقی باشد) ظاهر و باطن آدمی،غرق و محو در عبدیت می شود به همین جهت،از اوصاف و احوال رسول اکرم صلی الله علیه و سلّم غالبترین وصف و حال، حال دعا است و از مجموع خزانه های بزرگ نعمت های روحانی که به وسیله ایشان به أمّت رسیده است،بیش بهاترین آن ها،دعاهایی هستند که آن حضرت به بارگاه خداوند متعال عرضه داشته اند و یا أمّت را به آن ها تلقین نموده اند. بعضی از آن ها دعاهای هستند که مربوط به حالات و یا اوقات مختلف و خاص و اهداف و مقاصد مخصوص اند ولی  بیشتر دعاهایی هستند که جنبه عمومیت دارند.

یکی از ثمره ها و فواید عمومی این دعاها این است که روش و سلیقه دعا کردن و حاجات خود را از الله تعالی خواستن به وسیله آنها معلوم می شود ودر این باب چنان راهنمایی به آدمی حاصل می شود که از هیچ جای دیگر حاصل نمی شود. جنبه دیگر خاص علمی و عرفانی آنها اینست که به واسطه آنها معلوم میشود که روح پاک رسول اکرم صلی الله علیه و سلّم با خداوند متعال چه ارتباط عمیق و وابستگی دایمی داشته! و جلال وجمال الله تعالی چقدر بر قلب ایشان سایه افکنده. و ایشان را به قدری بر عجز و ناتوانی خود و تمام کائنات و قدرت کامله مالک الملک و ربوبیت و رحمت فراگیر او،یقین بود که گویا برای ایشان عالم غیبی وجود نداشت بلکه همه عالم شهود بود.

اگر به دعاهایی که در گنجینه حدیث،از رسول اکرم صلی الله علیه و سلّم محفوظ وثبت شده اند،تدبّر و اندیشه شود،به طور واضح معلوم میشود که هر یک از آنها شاهکار معرفت الهی و دلیل و برهان مستقل کمال روحانی،خدا آشنایی و ارتباط راستین آن حضرت با خداوند متعال به حساب می آید و از این لحاظ هر دعای مأثور به جای خود معجزه واضح آن حضرت صلی الله علیه و سلّم است.

مقام و عظمت دعا   

1023ـ عن النعمان بن بشیر قال قال رسول الله صلی الله علیه و سلّم أالدعاء هو العبادةُ ثمّ قرأَ: («و قال ربُّکم ادعونی أَستجب لکم انَّ الذین یستکبرون عن عبادتی سیدخلون جهنَّم داخرین»). (رواه أَحمد و التِّرمذی والنِّسائی و ابن ماجة)

ترجمه:

از نعمان بن بشیر روایت است که رسول اکرم صلی الله علیه و سلّم فرمودند: «دعا عین عبادت است» سپس آن حضرت به طور سند این آیه را خواندند:« و قال ربکم ادعونی استجب لکم الخ» (فرمان پروردگار تو است که دعا کنید مرا و از من بخواهید،من قبول می کنم و شما را می دهم، کسانی که از عبادت من کبر می ورزند و روی می گردانند ذلیل و خوار شده به جهنم وارد خواهند شد.)

شرح:

اصل حدیث فقط همین مقدار است که آن حضرت فرمودند: «دعا عین عبادت است» غالباً منظور رسول اکرم صلی الله علیه و سلّم اینست که کسی نپندارد آدمی همانطوری که برای ضروریات و حاجات خود سعی و تلاش میکند،دعا نیز یک نوع تلاش است که اگر پذیرفته شد،آدمی موفق شده و ثمره تلاش خود را به دست آورده است و اگر پذیرفته نشد،کوشش و تلاش او به هدر رفته است. بلکه دعا دارای ویژگی خاصی است که علاوه بر این که وسیله ای برای حصول مقصد و هدف است، خود دعا به ذاته عبادت و عین عبادت است. از این جهت عمل مقدسی به شمار می رود که ثمره آن در آخرت حتماً به آدمی خواهد رسید.آیه ای را که آن حضرت به عنوان سند تلاوت فرمودند،از آن این امر با صراحت معلوم میشود که دعا عین عبادت است. در حدیث بعدی به دعا، مغز و خلاصه عبادت گفته شده است.

1024ـ عن انسٍ قال قال رسول الله صلی الله علیه و سلّم الدُّعاء مخ العبادة.(رواه التِّرمذی)

ترجمه:

از انس(رض) روایت است که رسول اکرم صلی الله علیه و سلَّم فرمودند: دعا مغز و خلاصه عبادت است.

شرح: حقیقت عبادت یعنی خضوع و فروتنی و تذلّل به بارگاه الهی و اظهار بندگی و نیازمندی خود، وتمام دعا،اول و آخر آن،ظاهر و باطن آن همین است. لذا بدون شک دعا مغز و خلاصه عبادت است. 

1025ـ عن أبی هریرة قال قال رسول الله صلی الله علیه و سلّم لیس شیءٌ أَکرم علی الله من الدعا.(رواه التِّرمذی و ابن ماجه)

ترجمه:

از ابو هریره (رض) روایت است که رسول اکرم صلی الله علیه و سلّم فرمودند: نزد خداوند متعال هیچ عمل و هیچ چیزی از دعا عزیز تر و گرامی تر نیست.

شرح:

چون معلوم شد که دعا مغز عبادت است  و عبادت هدف اصلی خلقت انسان است،پس این امر خود به خود ثابت شد که از اعمال و احوال آدمیان، گرامی تر و گرانبها تر،دعا است و مؤثرترین و قوی ترین وسیله جذب رحمت و عنایت الله تعالی است.

1026ـ عن ابن عمر قال قال رسول الله صل الله علیه و سلم من فتح له منکم باب الدعاء فتحت له الرّحمة و ماسئل الله شیئا یعنی أَحبَّ الیه من آن یسأل العافیة.(رواه الترمذی)

ترجمه:

از عبدالله ابن عمر روایت است که رسول اکرم صلی الله علیه و سلّم فرمودند: برای هر کس از شما دروازه دعا باز شد،دروازه های رحمت برای او باز شده اند. و از دعاها و سوال هایی که از الله می شود،محبوب ترین آن ها اینست که آدمی برای خود دعای عافیت کند،یعنی هیچ دعای محبوب تر از آن نزد خداوند متعال نیست. 

شرح:

منظور از عافیت، سلامتی و صیانت از تمام آفات و بلاهای دنیوی و اخروی،ظاهری و باطنی است،پس هر کس از الله عافیت طلب کند،علناً به این امر اعتراف و اقرار کرده که بدون حفاظت و کرم الله تعالی زنده و سالم نمی ماند و از هیچ مصیبت و بلایی بزرگ و یا کوچکی نمی تواند خود را نجات دهد،پس چنین دعایی در واقع،اظهار کمال عجز و ناتوانی و سراپا نیاز مندی آدمی است. لذا دعای عافیت از تمام دعا ها نزد خداوند متعال محبوب تر است.

امر دیگری که در این حدیث ذکر شد این بود که برای هر کس برای اودروازه دعا باز شد،یعنی حقیقت دعا نصیب هر کس شد و روش خواستن از الله را آموخت،برای دروازه های رحمت باز شده اند، دعا در واقع نام الفاظ و عبارات دعائیه نیست که با زبان ادا می شوند،آن الفاظ حد اکثر، لباس و قالب دعا هستند. بلکه حقیقت دعا عبارت از طلب و تپش روح و قلب آدمی است و در حدیث،نصیب شدن این کیفیت با باز شدن دروازه دعا تعبیر شده است. و چون آدمی را این کیفیت حاصل شود، برای او دروازه های رحمت باز می شوند. خداوند متعال عنایت فرماید.

1027ـ عن أَبی هریرة قال قال رسول الله صلی اله علیه و سلَّم: من لَّم یسألِ الله یغضب علیه.        (رواه التِّرمذی)

ترجمه:

از ابوهریره روایت است که رسول اکرم صلی الله علیه و سلّم فرمودند: هرکس از خدا طلب وسؤال نکند،خداوند از او ناراض می شود.

شرح:

در دنیا کسی نیست که از سؤال نکردن ناخشنود شود،حتی که حال مادر و پدر چنین است که اگر فرزند همیشه سؤال کند و چیزی را از آن ها بخواهد،ناراحت می شوند. ولی این حدیث رسول اکرم صلی الله علیه و سلّم اعلام میکند که خداوند متعال چنان رحیم و کریم و بر بندگان مهربان است که اگر کسی از او نخواهد و سؤال نکند،ناخشنود می شود و خواستن و سؤال کردن را دوست دارد. قبلاً حدیثی بیان شد که به نزد الله عزیز ترین و گرامی ترین عمل آدمی،دعا و خواستن است. «لک الحمد یا ربّ العالمین و یا أرحم الراحمین».

1028ـ  عن ابن مسعود قال قال رسول الله صلی الله علیه و سلّم: سلوآ الله من فضله فإن الله یحب أَن یُسأَل و أفضل العبادة انتظار الفرج. (رواه التّرمذی)

ترجمه:

از عبدالله ابن مسعود روایت است که رسول اکرم صلی الله علیه و سلّم فرمودند:از خداوند متعال فضل او را بخواهید. (یعنی دعا کنید تا او فضل و کرم کند) زیرا که خداوند متعال دوست دارد که بندگان او از او چیزی بخواهند و سؤال کنند.

و (با امید برکرم خداوند) انتظار این امر که او بلا و پریشانی را با لطف و کرم خود برطرف میکند،عالی ترین عبادت است،(زیرا که در این امر توجّه عاجزانه و سائلانه به سوی خداوند است).

ادامه دارد...